Sarmatyzm
Koncepcja Sarmackiego pochodzenia szlachty dowodziła, że pochodzi od owianego legendą starożytnego plemienia Sarmatów, którzy zajęli tereny obecnej RzeczypospoŹlitej, a ich potomkowie przekształcili się w dominuŹjącą warstwę szlachecką. System wartości i styl życia szlachty określany mianem sarmatyzmu jeszcze XVI wieku oznaczał patriotyzm, pracowitość i uczciŹwość, a więc cechy pozytywne. Czuła się ona mocno powiązana z rodziną, sąsiadami, parafią; hołdowała prostocie i oszczędności. Jej postawę porównywano Ze starorzymskimi republikańskimi czy średniowieczŹnymi rycerskimi. Jednak już w XVII w. szlachta była obojętna wobec losów ojczyzny. Cechowało ją warcholstwo, pijaństwo, rozluźnienie obyczajów wyzyskiwanie chłopa. Była też niechętna wobec cudzoziemszczyzny i przywiązana do tradycji. Rosnąca niechęć do tego, co obce, czyli ksenofobia, przejawiała się między innymi krytykowaniem głównie Niemców i Włochów. Francuzów szlachta uważała za lekkomyślnych, a Anglików za obłudnych. UpowŹszechniała się opinia, że wyjeżdżający za granicę uczą się tam jedynie beztroskiego życia. . Sarmacka szlachta ze szczególną niechęcią traktowała cudzoziemców na dworze królewskim, obwiniając ich o prowokowanie zabiegów absolutystycznych.